Davlat farmakopeyasi: tarix va qonuniy asoslar

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat farmakopeyasi — milliy dori vositalari sifati sohasining rasmiy meʼyoriy asosi. Uning huquqiy poydevori 2016-yilda qonun darajasida mustahkamlangan boʻlib, keyingi yillarda Prezident farmoni hamda Sogʻliqni saqlash vazirligining buyruqlari bilan izchil kengaytirilib, zamonaviy xalqaro standartlar asosida rivojlantirildi.

Qonuniy poydevor

Tizimning asosi 2016-yil 4-yanvarda qabul qilingan «Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati toʻgʻrisida»gi OʻRQ-399-son Qonun bilan qoʻyildi. Uning 8-moddasi Davlat farmakopeyasini rasmiy nashr sifatida belgilab, dori vositalari va tibbiy buyumlarga qoʻyiladigan talablar, monografiyalar hamda sifat nazorati usullarini yagona hujjatda jamlaydi.

Xalqaro standartlar asosida shakllanish

2019-yil 10-apreldagi PF-5707-son Farmon respublika farmatsevtika sohasini jadal rivojlantirish (2019–2021) chora-tadbirlari doirasida Davlat farmakopeyasini zamonaviy xalqaro standartlar asosida ishlab chiqish va tasdiqlash vazifasini belgiladi. Oradan koʻp oʻtmay, Sogʻliqni saqlash vazirligining 2019-yil 3-maydagi 115-son buyrugʻi bilan farmakopeyani shakllantirish boʻyicha ishchi guruhlar va ekspert tarkiblari tuzildi.

Xuddi shu yili Yevropa farmakopeyasi (EDQM) bilan matnlarni uygʻunlashtirish va nusxalash huquqi toʻgʻrisida kelishuvga erishildi. 2023-yilda hamkorlik doirasi kengayib, 12-mayda USP bilan «Qoʻshma Shtatlar Farmakopeyasi – Milliy formulyar»ni qabul qilish huquqlari toʻgʻrisidagi shartnoma, 8-sentyabrda esa anglashuv memorandumi imzolandi.

Nashrlarni rasmiy tasdiqlash

Amaliy natijalar buyruqlar bilan bosqichma-bosqich mustahkamlab borildi: 2024-yil 6-avgustdagi 258-son buyruq bilan 1-nashrning 1-jildiga ilova, 2025-yil 29-dekabrdagi 404-son buyruq bilan esa 2-nashrning 1-jildi tasdiqlandi.

Asosiy huquqiy hujjatlar

• 2016-yil 4-yanvar — «Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati toʻgʻrisida»gi OʻRQ-399-son Qonun: 8-modda Davlat farmakopeyasini dori vositalari va tibbiy buyumlarga qoʻyiladigan talablar, monografiyalar va sifat nazorati usullarini belgilovchi rasmiy nashr sifatida tasdiqlaydi.
• 2019-yil 10-aprel — PF-5707-son Farmon: farmatsevtika sohasini jadal rivojlantirish (2019–2021) doirasida Davlat farmakopeyasini zamonaviy xalqaro standartlar asosida ishlab chiqish va tasdiqlash vazifasi belgilandi.
• 2019-yil 3-may — Sogʻliqni saqlash vazirligining 115-son buyrugʻi: Davlat farmakopeyasini shakllantirish boʻyicha ishchi guruhlar va ekspert tarkiblari tashkil etildi.
• 2019-yil — Yevropa farmakopeyasi (EDQM) bilan matnlarni uygʻunlashtirish va nusxalash huquqi toʻgʻrisida kelishuvga erishildi.
• 2023-yil 12-may — USP bilan «Qoʻshma Shtatlar Farmakopeyasi – Milliy formulyar»ni qabul qilish huquqlari toʻgʻrisidagi shartnoma; 2023-yil 8-sentyabr — anglashuv memorandumi imzolandi.
• 2024-yil 6-avgust — Sogʻliqni saqlash vazirligining 258-son buyrugʻi: 1-nashrning 1-jildiga ilova tasdiqlandi.
• 2025-yil 29-dekabr — Sogʻliqni saqlash vazirligining 404-son buyrugʻi: 2-nashrning 1-jildi tasdiqlandi.

Tizim tashkil etilganidan buyon tarkiblarni shakllantirish, nashrlarni tasdiqlash va alohida monografiyalarni qabul qilish yuzasidan 20 dan ortiq buyruq qabul qilingan — bu Davlat farmakopeyasining izchil va uzluksiz rivojlanib borayotganidan dalolat beradi.